Nieuws

STABIEL TOT DE VERKIEZINGEN - Rapport informateur


 Rapport informateur

 

 

 

 

 

 

Stabiel tot de verkiezingen

 

 

 

 29 oktober 2009 W. Meijer Garderen

 

 

Voorwoord
 

Losser heeft in politiek opzicht een roerige periode achter de rug, waarin sinds de verkiezingen in 2006 zes wethouders vroegtijdig zijn vertrokken. Met name het vertrek van de laatste vier wethouders in de afgelopen twee maanden zorgden ervoor dat er in Losser een bestuurscrisis ontstond. In de raadsvergadering van 6 oktober bleek dat een breuk in de huidige coalitie onvermijdelijk was.

 

Deze breuk in de coalitie doet, samen met een lastige financiële positie, afbreuk aan vertrouwen van bewoners, van mede-overheden en van externe partners, maar ook het vertrouwen binnen en tussen de gemeentelijke bestuursorganen. Terwijl juist dat vertrouwen essentieel is voor het succesvol functioneren van het openbaar bestuur.

 

Dat was het moment waarop ik ben benaderd. Mijn formele opdracht luidde:

 

“de informateur stelt een bestuursakkoord op voor de periode tot het aantreden van een nieuw college van burgemeester en wethouders na de gemeenteraadsverkiezingen van 2010”.

 

Deze opdracht is in twee onderdelen op te splitsten, namelijk een inhoudelijke kant en een organisatorische kant. Daarnaast heb ik in dit rapport een doorkijk naar de toekomst gegeven, omdat het niet de bedoeling is dat Losser wederom in eenzelfde situatie terechtkomt.

In hoog tempo is gewerkt aan het leveren van een bijdrage aan een bestuursakkoord en de voorbereidingen voor een spoedige installatie van een college dat kan rekenen op een werkbare relatie met de raad. In een tijdsbestek van twee dagen heb ik gesprekken gevoerd met vertegenwoordigers van alle fracties in de raad. Tevens heb ik gesproken met een vertegenwoordiging van de Denktank en met de huidige en kortgeleden vertrokken wethouders.

 

Vervolgens heb ik het verslag opgesteld dat nu voor u ligt. Ik doe hierin voorstellen voor een beperkt programma voor de resterende maanden van de raad, alsmede een profiel voor een college dat flexibel en slagvaardig kan opereren.

 

Ik kon rekenen op een zeer bereidwillige opstelling van alle betrokkenen. De gesprekken met de burgemeester, de fractievoorzitters, vertegenwoordigers van de Denktank en de huidige en kortgeleden vertrokken wethouders leverden heldere aanknopingspunten op voor dit verslag. Daarnaast ben ik van ambtelijke zijde op deskundige wijze ondersteund.

 



 

 

 

 

1.            Analyse.

 

a.    Er is een substantieel financieel probleem in de gemeente Losser.

Uit nadere kennisname van de financiële situatie van de gemeente Losser is mij gebleken dat deze zeer zorgelijk is. Er is geruime tijd nodig om dit weer op orde te krijgen. Op 12 mei van dit jaar heeft de gemeenteraad een fors pakket ombuigingsmaatregelen vastgesteld, waarvan ongeveer een derde in 2010 dient te worden gerealiseerd. Voor de jaren 2011 en 2012 ligt het pakket voor het overgrote deel vast. De ombuigingen zijn de uiteindelijke uitkomst van het in gang gezette beleid uit voorgaande jaren.

 

Daarbovenop zal er nog forser moeten worden omgebogen als gevolg van de economische crisis. Het kabinet heeft bij de presentatie van de miljoenennota een somber toekomstbeeld geschetst voor de komende jaren. Een deel van dat beeld zal ook in de gemeente merkbaar zijn in de vorm van verminderde bedrijvigheid en toenemende werkeloosheid. Daarnaast is bekend dat de algemene uitkering fors omlaag gaat. Deze verlaging is in ieder geval één miljoen euro en mogelijk zelfs drie miljoen euro op jaarbasis. Dit zal onvermijdelijk leiden tot gevolgen, die zich over een langere periode uitstrekken.

 

Het lijkt of dit besef nog niet ten volle tot de raad is doorgedrongen. In de nieuwe collegeperiode moeten de wensen worden aangepast aan de feitelijke omstandigheden.

 

b.    Er is sprake van een politieke vertrouwenscrisis.

In de gemeente Losser is sprake van ernstige situatie, waardoor er in korte tijd 6 wethouders hun functie hebben neergelegd. In de contacten met de vertegenwoordigers van de raadsfracties is er gesproken negatieve beeld dat het over gemeentebestuur is ontstaan. Als oorzaak voor de crisis wordt aangedragen dat aan het diep liggend vraagstuk van fundamenteel onderling vertrouwen onvoldoende aandacht is geschonken. Raadsfracties onderling, het college en de organisatie hebben zich opgesloten in een wijze van communiceren waarbij een open en constructieve gedachtenwisseling wordt gefrustreerd. Mensen kunnen kennelijk niet meer de bereidheid opbrengen om naar elkaar te luisteren.

 

c.    Veelheid aan deelbelangen
In de gesprekken is mij opgevallen dat er bij de raad een veelheid aan deelbelangen speelt. Elk met zijn eigen reden en zijn eigen doel. Bij de besluitvorming heeft de raad een probleem met deze eigen politieke wensen en voorkeuren. Dit maakt het lastig om bij de besluitvorming het algemeen belang voorop te stellen en dus besluiten te nemen die ingrijpen of voorwaardenvormend zijn voor de gehele bevolking van de gemeente. Het erkennen en herkennen van dit onderwerp zou helpen om een stap verder te komen.

 

d.            De noodzaak om fors in te grijpen
De samenhang tussen de financiële problemen, de bestuurlijke opgave en het onvermogen hierop met een toereikend antwoord te komen, heeft er naar mijn oordeel toe geleid dat de stabiliteit en continuïteit van de gemeente Losser ernstig in gevaar is gekomen. Het ontbreken van een adequaat antwoord kan op termijn zelfs een bedreiging zijn voor de zelfstandigheid van de gemeente . Dit gevoegd bij de uitdrukkelijke wens die ik bij de gemeenteraad heb geproefd om juist een zelfstandige gemeente te blijven, maakt volgens mij fors politiek ingrijpen gewenst.

Als ik kijk naar de middellange termijn is het noodzakelijk om antwoorden te vinden op de vraag hoe Losser ruimte kan vinden om die zelfstandigheid te borgen. Het is van belang om samen vast te stellen welke factoren hiervoor de beste waarborgen in zich hebben.

 

 

 

2. Bestuurlijke opgaven

 

Zoals uit mijn analyse in het vorige hoofdstuk al naar voren is gekomen, bevindt de gemeente Losser zich in een zeer bijzondere situatie. Een situatie die een zware opgave met zich meebrengt. Hierbij zijn zowel de gemeenteraad, het college als de ambtelijke organisatie nadrukkelijk betrokken.

 

De opgave waar het gemeentebestuur voor staat wil ik in drie categorieën opsplitsen:

1.    een herstel van het financieel evenwicht

2.    het vormen van een zogenaamd overgangscollege voor de korte termijn

3.    het nemen van maatregelen ter bevordering van de politieke stabiliteit op middellange temijn.

 

Ad 1.

Allereerst is voor de gemeente Losser van belang dat er een structureel herstel plaats vindt van het financieel evenwicht. De provincie stelt dit ook als een stringente voorwaarde (meerjarenperspectief moet structureel op orde zijn). Hier valt niet aan te ontkomen. De basis voor dit financiële herstel vormt de besluitvorming in de gemeenteraad van 12 mei 2009. De besluiten die in deze vergadering genomen zijn, vormen de grondslag voor het herstel. Het beleid dient er op gericht te zijn dat de financiële positie van Losser niet verder achteruit gaat. Besluiten waarvoor geen structurele dekking aanwezig is, mogen niet worden genomen.

 

Ad 2.

De financiële en politieke situatie van de gemeente Losser is dusdanig dat ik het niet verantwoord acht dat de burgemeester alleen als bestuurder de periode tot aan de verkiezingen van 2010 overbrugt. De situatie is te precair. De burgemeester kan en mag daar niet alleen de verantwoordelijkheid voor dragen. Collegiale besluitvorming is een belangrijke voorwaarde voor stabiliteit in de huidige situatie.

Daarom adviseer ik zo spoedig mogelijk een zogenaamd overgangscollege te formeren voor de periode tot aan de verkiezingen 2010. Voor nadere invulling en voorwaarden rond dit overgangscollege verwijs ik naar hoofdstuk 4.

 

Ad 3.

Er zullen verschillende maatregelen genomen moeten worden om de noodzakelijke politieke stabiliteit structureel, dus voor de langere termijn, te bevorderen. Mijn opdracht en oplossing richt zich met name op de korte termijn, maar ik wil u zeker aangeven dat de langere termijn minstens net zo belangrijk is. Na het aantreden van een nieuw college na de verkiezingen van 2010 zal er in het nieuwe gemeentebestuur tijd en serieuze aandacht besteed moeten worden aan de noodzakelijke politieke stabiliteit.

 

Plek en positionering Denktank

Nadrukkelijk wil ik ten aanzien van de door de gemeenteraad ingestelde Denktank het volgende meegeven. Deze Denktank is een initiatief van de gemeenteraad. De raad heeft de Denktank een opdracht meegegeven, namelijk om adviezen en ideeën aan de raad uit te brengen over alternatieve bezuinigingsmogelijkheden en zoekrichtingen voor het genereren van extra inkomsten. De Denktank is hier druk mee aan de slag gegaan en is zodoende een wezenlijk onderdeel geworden van de advisering aan de raad. De adviezen dienen zeer zorgvuldig te worden meegenomen in de besluitvorming van de raad. De Denktank moet zijn rol ten volle kunnen vervullen.

 

 

 



 

3. Uitvoeringsvraagstukken voor de korte termijn.

 

De gemeente moet uitvoering geven aan lopende zaken, al dan niet zelf geïnitieerd. Dit betekent dat er een aantal dossiers moet worden afgerond om de bestuurlijke continuïteit niet in gevaar te brengen. Op zich staan ze los van de acute bestuursproblematiek. Uiteraard is de inhoud wel een resultante van reeds genomen besluiten of een opdracht tot koersbepaling zoals in het geval van het subsidiebeleid.

 

a.            De agendering  en de besluitvorming van de begroting 2010.

De begroting vormt de hoeksteen voor het uitvoeringsprogramma van het komende jaar. De raad stelt de financiële ruimte en het uit te voeren beleid voor één jaar vast. Het meerjarenperspectief is in die zin slechts een doorkijk. Voor Losser is het onder huidige omstandigheden echter meer dan een doorkijk. In het kader van het toezicht moet ook het meerjarenperspectief sluitend zijn met onderbouwde voorstellen. De uitvoering van de begroting 2010 mag niet in gevaar komen. Het is van het grootste belang dat er uitvoering wordt gegeven aan de door de raad geformuleerde besluiten genomen op 12 mei 2009. Hiervoor is financiële discipline van de raad vereist. Alternatieve voorstellen bijvoorbeeld komend uit de Denktank kunnen ingepast worden in de begrotingen van 2011 en verder. Amendementen op de begroting 2010 worden niet uitgesloten van de discussie. Indien ze worden ingebracht en ze hebben materiële consequenties voor de begroting 2010 of het meerjarenperspectief dan zal ook de gedegen dekking moeten worden aangegeven in het amendement. In aanvulling hierop wordt het college uitgenodigd om op 1 mei 2010 een overzicht te geven van de stand van zaken van ingeboekte bezuinigingen en inkomsten. Uitgaven kunnen pas worden gedaan als de verwachting is gerealiseerd.

 

 

Betrokkenen

Data

Consequenties

Raad/College

Organisatie

10 november 2009

Is een wettelijke verplichting. Bij niet vaststellen, of onvoldoende onderbouwde sluitendheid wordt de gemeente onder toezicht geplaatst

 

b.            De zorg om de inkoop m.b.t. de WMO

Er is grote zorg rond de inkoop van diensten voor de uitvoering van delen van de Wet maatschappelijke ondersteuning (WMO). Daarbij gaat het om de aanbesteding van de Hulp bij het huishouden per 1 januari 2010. Een openbare Europese aanbesteding heeft onvoldoende aanbieders opgeleverd om te kunnen gunnen. Er gaapt een fors financieel verschil tussen hetgeen in de uitgangspunten van de aanbesteding is vastgelegd (de maximum tarieven in het bestek) en de grote aanbieders (Carint, Livio en TNWT) aan minimumtarief zouden willen hebben. Deze aanbieders hebben uitgesproken geen zorg te kunnen en willen leveren voor het gecalculeerde tarief uit de aanbesteding en hebben dan ook niet ingeschreven voor de aanbesteding. De commotie richt zich vooral op de consequenties voor het personeel van de grote aanbieders en mogelijke gevolgen voor de cliënten.

Inmiddels is een meervoudige onderhandse aanbesteding gestart. De sluitingstermijn voor het indienen van de offertes was maandag 26 oktober 12.00 uur. Er zijn voldoende aanbieders, die binnen de maximum tarieven uit het bestek hebben ingeschreven, om in de benodigde uren Hulp bij het huishouden te kunnen voorzien. De zorg, waar cliënten op basis van hun indicatie aanspraak op kunnen maken, kan daarmee worden gegarandeerd.

De commotie zal echter nog wel blijven bestaan, omdat grote personele verschuivingen te verwachten zijn en voor cliënten niet altijd zekerheid bestaat of de vertrouwde hulp ook na

1 januari 2010 ingezet wordt.

Hoewel het gaat om een collegeaangelegenheid is de zorg over een goede afloop breed in de raad aanwezig.

 

De contracten worden de komende weken afgesloten, waarna de nieuw gecontracteerde partijen in contact worden gebracht met de huidige aanbieders voor overdracht/overname van cliënten en personeel. Cliënten worden uitvoerig schriftelijk geïnformeerd en krijgen de keuze voorgelegd naar welke zorgaanbieder men wil, of dat men bijvoorbeeld gebruik wil maken van een persoonsgebonden budget óf een persoonsgebonden budget voor inzet van alphahulp.

Er wordt ingezet op een naadloze overdracht per 1 januari 2010. Mocht dat niet lukken, dan geldt een overgangstermijn van drie maanden, waarin de huidige zorgaanbieders hulp moeten blijven leveren. Er moeten dan wel afspraken worden gemaakt over de tarieven per 1 januari 2010, wat mogelijk kan leiden tot hogere tarieven.

 

Betrokkenen

data

consequenties

Gemeente Losser (college),

zorginstellingen

November en december 2009 worden contracten afgesloten

Is een wettelijke taak. Bij het ontbreken van een contract met een aanbieder heeft de gemeente niet aan haar zorgplicht voldaan.

 

c.            De totstandkoming van een nieuw subsidiebeleid

Uit de gevoerde gesprekken is gebleken dat de raad zeer veel waarde hecht aan het afronden van de discussie rond het subsidiebeleid. Dit beleid heeft consequenties voor maatschappelijke organisaties en verenigingen. Voor hun meerjarige planning zijn zij afhankelijk van de uitkomsten van de besluiten op dit beleidsterrein. De raad heeft uitgesproken hierover in 2009 uitspraken te doen. Het beleidsstuk zal met zo min mogelijk hindernissen op de raadsagenda moeten blijven. Ik acht het wenselijk dat voor dit onderwerp eerst advies wordt gevraagd van de Denktank. Het door de raad ingestelde proces met de Denktank zal een plek moeten hebben in de afwegingen.

 

Betrokkenen

Data

consequenties

Raad, College Instellingen

De notitie wordt in de eerste helft van november aan de raad ter beschikking gesteld.

24 november commissie

15 december raad

Indien het nieuwe beleid niet wordt vastgesteld wordt de verdeling onverminderd doorgevoerd conform het beleid van 12 mei 2009

 

d.            De uitbesteding van taken

De uitvoering van taken heeft richting nodig en zit klem tussen de druk van de (e-)overheid, de vraag van burgers en bedrijven en lokale (on)mogelijkheden. Duidelijk is dat er behoefte is aan tempo en vorm. Het kiezen is lastig, maar Losser ontkomt niet aan die fundamentele keuze voor de uitvoering van haar taken, mede gelet op het besluit tot een forse reductie van de formatie van de gemeentelijke organisatie. Deze keus moet in het licht worden gezien van een continuïteitsfactor om zelfstandig te kunnen blijven. Op termijn alles zelf blijven doen is geen reële optie. Er ligt een duidelijk keuzevraagstuk waaraan ook politiek bestuurlijke consequenties verbonden kunnen zijn. Ik stel voor hiervoor een gemeenschappelijke visie te ontwikkelen, waarbij een toekomstbeeld wordt opgebouwd gebaseerd op zelfstandigheid. In deze visie moet een goed inzicht worden gegeven in de prijs-kwaliteitsverhouding. Daarbij acht ik het verstandig dat het gehele proces extern wordt begeleid.

 

 

 

Betrokkenen

Data

consequenties

College en organisatie, buurgemeenten

Deze raadsperiode

Afwegingen in de bedrijfsvoering worden gescheiden van die sturingsfactoren die de gemeente haar zelfstandigheid laten behouden.



 

e.            De MAN

De bestuurlijke behandeling van de plannen rond de stichting MAN hebben in het totaal van onderwerpen niet het gewicht van uiterste urgentie. Mijn advies is dan ook dit onderwerp door te schuiven naar het voorjaar van 2010. Indien een meerderheid van de raad het in deze raadsperiode wil agenderen, adviseer ik ook hier om eerst een advies van de Denktank te vragen. Met deze handelswijze krijgt de Denktank ook de ruimte om ideeën te positioneren voordat er besluitvorming plaatsvindt in de raad. Er bestaat overigens geen enkel bezwaar de ruimtelijke componenten te behandelen. Ik adviseer het college om voor de vergadering van 3 november 2009 een nieuw raadsvoorstel aan de raad aan te bieden, waaruit duidelijk wordt dat er geen koppeling bestaat tussen de ruimtelijke procedure en de investeringsbeslissing.

 

 

Betrokkenen

data

consequenties

Raad, College, Denktank

Doorschuiven naar 2010, in ieder geval na advies Denktank

De raad denkt verschillend over deze kwestie. Het afwachten van het denktank advies kan een nieuw perspectief bieden voor het maken van de keuze.

 

 

f.             De Kulturhusen

Dit is een onderwerp met vele facetten. Snelheid is geboden in verband met de subsidies van de provincie. Ik adviseer u met spoed advies te vragen aan de Denktank om nog dit jaar een besluit te kunnen nemen. Naast de sterke politieke wens om de realisatie vorm te geven, is het bekend dat er vele problemen zijn met het sluitend krijgen van de exploitatie. In elk opzicht raakt dit de opdracht van de Denktank vanwege de vele verbindingen die het heeft met investeringen, provinciale subsidies en instellingen die van gemeentelijke bijdragen afhankelijk zijn. In de basis zal de raad een afweging maken of de investering die gedaan gaat worden beklijft in een meerjarig sluitende exploitatie. Het sluitend maken van de exploitatie door de deelnemende partijen vraagt ook speciale aandacht van het overgangscollege. Dit kan pas op de agenda nadat de Denktank haar ideeën heeft kunnen inbrengen. Gelet op het veiligstellen van de provinciale subsidie pleit ik ervoor om de Denktank te verzoeken het advies op dit onderwerp naar voren te halen.

 

 

 

Betrokkenen

data

Consequenties

Raad, College, Denktank

Domijn

Moet in 2009 worden afgehandeld in verband met provinciale subsidiering, in ieder geval na advies denktank

Indien er een besluit wordt genomen zonder dat alle aspecten helder zijn, m.n. dat er zicht is op een meerjarig sluitende exploitatie betekent dit een ernstig risico voor onze gemeente

 

 

 

4.         Profiel wethouders voor de tijd tot de verkiezingen

 

Het overgangscollege heeft tot taak op daadkrachtige wijze deze collegeperiode tot een goed einde te brengen. Gezien de ingrijpende bestuurscrisis in de gemeente Losser en de enorme financiële problemen waarvoor de gemeente staat, worden er specifieke eisen gesteld aan de nieuwe wethouders, naast de gangbare benodigde eigenschappen in het duale stelsel.


Met betrekking tot het aantal wethouders, merk ik op dat ik twee voldoende acht. De vaststelling van dit aantal heeft te maken met de korte periode en het beperkte aantal af te handelen dossiers, maar wordt ook in hoge mate bepaald door het streven naar een slagvaardig en flexibel college.

 

Verder adviseer ik over te gaan tot de benoeming van wethouders van buiten de gemeente Losser. Mijn belangrijkste overweging hierbij is dat onafhankelijkheid en niet directe betrokkenheid een voorwaarde is om deze interim-periode succesvol te kunnen opereren als wethouder. Bij de bestuurscrisis in Losser zijn zowel collegeleden als raadsleden zeer nauw en emotioneel betrokken. Een niet beladen blik van buiten de gemeente is een betere borging om niet in oude tegenstellingen te vervallen. De beide wethouders zijn niet direct betrokken geweest bij de emoties uit het verleden. Zij kunnen en moeten met de nodige inzet en tact de eerder in mijn advies genoemde dossiers op een goede manier af kunnen sluiten voor de komende gemeenteraadsverkiezingen.

 

Daarnaast acht ik het van groot belang dat de twee te benoemen wethouders grote ervaring hebben in het besturen van overheidsorganen. Zij dienen de kwaliteit te bezitten zich snel in te werken en de belangrijke dossiers zich eigen te maken. Dit mede omdat enkele onderwerpen nog intensief overleg met een vertegenwoordiging van de bevolking verlangen. Verder moeten zij in staat zijn in volle verantwoordelijkheid het debat met de raad te kunnen voeren en een bijdrage te kunnen leveren aan de bestuurlijke kwaliteit.

 

Ten slotte acht ik het van groot belang dat bij de selectie van de wethouders wordt gekeken naar kwaliteiten die kunnen bijdragen tot herstel van vertrouwen, zowel onderling als tussen college en gemeenteraad. Op deze wijze kunnen zij een bijdrage leveren aan bestuurlijke stabiliteit van de gemeente, ook in de voorbereiding van de middellange termijn.

5.            Suggesties voor de toekomst

 

In hoofdstuk 2 heb ik al aangegeven dat de gemeente Losser voor een zware opgave staat. Onder andere is aan de orde gekomen het nemen van maatregelen ter bevordering van de politieke stabiliteit voor de langere termijn.

 

Mijn suggesties ten aanzien van de lange termijn zijn de volgende.

Begin in ieder geval tijdig met een bestuursakkoord voor de komende raadsperiode. Een belangrijke suggestie van mijn kant is ook dat de raad in dat opzicht een gezamenlijke visie formuleert. Waar wil de raad in gezamenlijkheid naar toe? Wat is de uiteindelijke doelstelling? Hierbij zal een belangrijk onderwerp zijn hoe de zelfstandigheid van de gemeente Losser kan worden geborgd op de lange termijn. Daarnaast moet ook een aanmerkelijke inspanning worden gedaan voor het bereiken van een andere cultuur van communicatie en besluitvorming in de raad en tussen de raad en het college. Ik adviseer u hierbij onafhankelijke professionele begeleiding te zoeken.


Tevens wil ik graag meegeven de feedback te organiseren. De huidige ontstane situatie vraagt om maatregelen en oplossingen voor de lange termijn. Daarbij zal de raad niet alleen gericht moeten zijn op de toekomst, maar zal zich ook de tijd moeten gunnen voor een stukje feedback. De weg naar verbetering is er immers één van vele kleine stappen.

 


Share our website